_______หายไปหลายวันกับวันวันนี้ได้ฤกษ์กลับมา Update เรื่องของ Disaster management ต่อผลตอบรับดีมากจากทาง email และ Facebook ผมเองต้องการสื่อถือเครื่องมือที่เราสามารถนำมาใช้งาน เพื่อเตรียมรับมือกับสิ่งที่อาจจะเกิดขึ้นได้ในอนาคต ประกอบกับช่วงเวลาที่เราเห็นเพื่อบ้านในเอเซียเช่นปากีสถานและจีน โดนน้ำท่วมและดินถล่มรุนแรง อดทำให้เรานึกถึงบ้านเราไม่ได้ เพราะเมืองไทยก็ยังมีกลุ่มผู้เห็นแกตัวที่แอบรุกทำลายป่าไม้ ทั้งตัดไม้เพื่อขายและการนำพื้นที่ป่ามาทำกิน ปราบอย่างไรก็ไม่หมดมีข่าวออกมาให้เราได้ดูกันตลอด ผลลัพธ์ก็ตกกับชาวบ้านตาดำๆ ที่ต้องรับเคราะห์ส่วนนายทุนและผู้มีอิทธิผลร่ำรวย

_______บ้านเราการบริหารจัดการน้ำก็ยังเป็นปัญหาใหญ่ที่สุด ฤดูฝนตกน้ำท่วมหนัก เก็บกักน้ำไม่ได้ บ้านเรือน ที่นาเสียหาย หน้าแล้งก็แล้งจัดจนไม่สามารถจะทำนา ทำไร่ได้ ผลกระทบก็ทำให้ชาวบ้านเดือดร้อน ฤดูกาลทำนา ก็แปรเปลี่ยนสุดท้ายก็จะมีผลต่อความมั่นคงด้านอาหาร อนาคตถ้ามีลูกหลาน ชาวนาคงจะไม่อยากให้ลูกหลานต้องลำบาก มาทำนาทำไร่บนสภาวะภูมิอากาศที่ไม่แน่นอน ซึ่งส่งผลทำให้ขาดทุนและเป็นหนี้อย่างต่อเนื่อง ถึวรัฐบาลจะช่วยชาวนาให้ปลอดหนี้นอกระบบ แต่ตราบใดที่อาชีพทำนายังไม่สามารถทำรายได้จากการขายข้าวได้แน่นอนและยังไม่ปราศจากปัญหาการขาดทุนจากภัยพิบัติธรรมชาติ ตราบนั้นชาวนาก็ยังคงเป็นหนี้ต่อไป ผมค่อนข้างอินเรื่องนี้เพราะปู่ ย่า เป็นชาวนาจนๆ สมัยเด็กผมยังมีโอกาสไปวิ่งเก็บเศษข้าว ซึ่งเหลือจากการเกี่ยวมาเก็บไว้ตำหุงกินเลย แต่เดี่ยวนี้ด้วยความที่ต้นทุนการทำนาเพิ่มสูงขึ้นมาก ทั้งค่าปุ๋ย ค่ายา และค่าการเก็บเกี่ยวทำให้ ชาวนาส่วนใหญ่ต้องกู้หนี้เพื่อลงทุน และถ้าโดนภัยแล้งหรือน้ำท่วมกั่นแกล้งจนนาล่ม ความฉิบหายก็จะมาเยือน ดังนั้นลูกหลานชาวนาอย่างผมจึงไม่มีโอกาสได้ทำนาต่อไป ไม่ใช่เพราะมันลำบากแต่เพราะไม่มีที่ดินให้ทำ เพราะเมื่อขาดทุนจนถึงที่สุด ที่นาที่ทำกินของเราก็จะถูกเจ้าหนี้มายึดไป เปลี่ยนสถานะจากเกษตรกรมาเป็นกรรมกรรับจ้างปลูกข้าวรายวันผลคือคนรุ่นหลังก็จะพยายามเข้าหามาทำงานในเมือง หรือถ้าเรียนสูงๆก็จะเปลี่ยนไปทำอาชีพอื่นๆ หรือไม่ลูกหลานชาวนายุค web 2.0 ไม่ต้อง จับเคียวเกี่ยวข้าวหรือตากแดดดำนำ เพียงแค่นั่งหน้าจอคอมพิวเตอร์วิเคราะห์กราฟแล้วเทรดข้าว บนตลาด AFET ก็ได้เงินมากกว่าการทำนาแบบเดิมเป็นไหนๆ แต่แน่นอนว่าถ้าอนาคตลูกหลานชาวนาคิดแบบนี้หมดหายนะก็คงจะเกิดได้ คนไทยอาจจะต้องนำเข้าข้าวจากต่างประเทศ ทั้งที่เคยเป็นประเทศผู้ส่งออก ดังนั้นผมคิดว่าทุกคนคงต้องร่วมมือกัน รักษาสิ่งแวดล้อม ไม่ทำลายสิ่งแวดล้อมเพื่อไม่ให้ผลจากการทำลายสิ่งแวดล้อมกลับมาทำร้ายเรา ผมเชื่อในการทำหน้าที่ของตัวเองให้ดีที่สุด เชื่อว่าต้องมีนักวิชาการเก่งๆหาวิทยาการและเทคโนโลยีมาแก้ปัญหา แต่ในฐานนะที่เราเป็นคนธรรมดาแม้แต่การแค่ใช้ถุงผ้าแทนถุงพลาสติก ก็น่าจะช่วยโลกช่วยลดการทำลายสิ่งแวดล้อมไปได้บ้างไม่มาก็น้อย

_______ตอนนี้เป็นตอนที่สามของเรื่อง ซึ่งจะเกี่ยวเนื่องในส่วนของเครื่องมือสำหรับการประเมินความเสียหายหลังเกิดซึ่งต้องใช้การเก็บข้อมูลในสนาม

4. Volunteer GIS

______Volunteer GIS เป็นแนวคิดของการร่วมด้วยช่วยกัน สร้างข้อมูล GIS หลังการเกิดความเสียหายจากภัยพิบัติ เพื่อทำการเปรียบเทียบและประเมินความเสียหาย รวมถึงการใช้ข้อมูลเป็นฐานในการปรับปรุงหรือบำรุงรักษา สิ่งปลูกสร้างและสาธารณูปโภค ซึ่งเฟรมเวริ์คที่นิยมและเป็นพระเอกในงานด้านนี้ก็คือ OSM (Open Street Map) ที่นัก Volunteer GIS เข้าร่วมกันทำการสร้างแผนที่ฐานต่างๆแบบ online จากภาพถ่ายดาวเทียมล่าสุดหลังเกิดเหตุ (เมืองนอกจะมีการระดมความช่วยเหลือจาก forumต่างๆ และแบ่งงานกันทำ เพื่อได้ข้อมูลฐานชุดเดียวสำหรับใช้ในการช่วยเหลือ ไม่ใช้แย่งกันทำ) รวมถึงการ update จากพื้นที่จริงด้วย GPS สำหรับอาสาสมัครในสนาม ผมของยกตัวอย่างโปรเจคร่วมของ องค์การสหประชาชาติ และหน่วยงานอื่นๆที่ช่วยเหลือ Haiti โปรเจคนี้ชื่อ iMapHaiti เป็นการระดมอาสาสมัครมาสร้างแผนที่ฐานล่าสุดใหม่ เพื่อใช้ในการบูรณะและวางแผนปรับปรุงเมือง และเป็นส่วนหนึ่งของ http://crisiscommons.org/

vdo แสดงการสร้างแผนที่ ค่ายอพยพและหลบภัยของผู้เดือดร้อนชาว haiti

______  อีกโครงการเป็นการใช้ OSM ในการทำแผนที่ผลกระทบจากการเกิดไฟป่าที่รัสเซีย โดยใช้ข้อมูลพื้นที่การเกิดไฟป่าจาก Satellite Observation Sensor ด้วยดาวเทียม MODIS MOD14 เพื่อสร้างแผนที่สำหรับการประเมินความเสียหายและการช่วยเหลือ

ตัวอย่าง active fire area จาก MODIS

การสร้างแผนที่การเกิดไฟป่า ด้วย OSM Tools

ตัวอย่างระบบแจกจ่ายและเผยแพร่ข้อมูลผลลัพธ์เพื่อใช้ในการรับมือกับไฟป่า

http://fires.kosmosnimki.ru/

5. Opensource Data Collection

______กลุ่มของซอฟต์แวร์เก็บข้อมูลภาคสนาม แทนการจดด้วยกระดาษ เป็นการใช้ Mobile app ทำการเก็บข้อมูลตำแหน่งจาก GPS พกพาแล้วบันทึกข้อมูลบรรยายลงสู่ตารางผ่านซอฟต์แวร์ที่ทำงานบน Mobile Device แน่นอนว่าถ้าจะมองหาระบบปฏบัติการแบบเปิดและทำงานดีๆชั่วโมงนี้ที่นิยมก็คือ Android ครับ ผมมีตัวอย่าง Opensource  Data Collection ที่ทำงานบน Android และนำมาใช้งานด้านนี้มาให้ดูเป็นกรณีศึกษาครับ

ตัวอย่างเครื่อง Mobile Device สำหรับเก็บข้อมูลภาคสนามรองรับ Android OS

5.1 Open Data Kit (ODK)

_______ซอฟต์แวร์ประเภท Opensource ที่พัฒนาขึ้นเพื่อจัดเก็บข้อมูลภาคสนามบนอุปกรณ์มือถือ รวมไปถึงการมีฟีเจอร์ aggregate และ visualize สามารถสร้าง form ในการเก็บข้อมูล เชื่อมต่อ GPS และเชื่อมต่อกับ Server แบบ online ผ่าน GSM/GPRS รวมถึงการรองรับเก็บข้อมูลผ่าน 2D Barcode สามารถดาวน์โหลดซอฟต์แวร์มาใช้และนำไปพัฒนาต่อได้ที่ http://code.google.com/p/opendatakit/

5.2 GVsig Mini (android Version)

_______ซอฟต์แวร์ ที่รองรับการทำงานแบบ Mobile GIS สามารถเก็บข้อมูล, นำทาง,Share GPS location บน SMS,Twitter,Facebook ผ่านซอฟต์แวร์ตัวนี้ โดย gvsig รองรับข้อมูลแผนที่ฐานจาก Map service ต่างๆเช่น OSM, Google Map, WMS สามารถเขียน code โปรแกรมเพิ่มเติมเพื่อสร้าง form หรือส่วนเก็บข้อมูล ดาวน์โหลดได้ที่ https://confluence.prodevelop.es/display/GVMN/Android+Download

_______หรือถ้าต้องการทำแผนที่ เช่นการ digitize ข้อมูลผ่าน GIS app  บนมือถือ หรือ Pocket PC ท่านสามารถใช้งานบน Windows Mobile ผ่านซอฟต์แวร์ gvsig Map plot ซึ่งรองรับการทำงานบน Windows Mobile สามารถดาวน์โหลดได้ที่ http://www.gvsig.org/web/projects/gvsig-mobile/official/piloto-gvsig-mobile-0.2/downloads

อ้างอิง

http://www.rhizalabs.com/products/accessories/

http://imaphaiti.com/iMapHaiti.com/iMapHaiti.html

http://gis-lab.info/blog/2010-08/firemon/