_____ปัจจุบันต้องยอมรับว่าการเกิดภัยพิบัติจากธรรมชาติมันกลายเป็นเรื่องที่ขยับเข้าใกล้มนุษย์ขึ้นทุกวัน ในรอบปีถ้าติดตามข่าวจะทราบว่ามีการเกิดภัยพิบัติรอบโลกอยู่ตลอดเวลา ช่วงนี้เกิดน้ำท่วม ดินถล่มในปากีสถาน จีน ยุโรป และเกิดคลื่นความร้อนในยุโรป รวมถึงไฟป่าในรัสเซีย อื่นๆอีกมากมาย ผลคงเกิดจากการที่มนุษย์ทำร้ายธรรมชาติจนสมดุลของธรรมชาติสูญเสียไป ผลเสียจึงตกสู่มนุษย์นั้นเอง สภาพอากาศแปรปรวน ก่อให้เกิดภัยพิบัติจากธรรมชาติ เช่น อุทกภัย วาตภัย และดินถล่ม ที่มีความรุนแรงมากขึ้นตราบใดที่ธรรมชาติยังถูกทำลายเพื่อแลกมาซึ่งความเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจ สิ่งที่ทุกประเทศสามารถร่วมกันทำได้คือ การลดการทำลายสิ่งแวดล้อม ควบคู่ไปกับการเตรียมรับมือภัยพิบัติที่จะเกิดขึ้นในอนาคต

______ถ้าพูดไปถึงเรื่องของการจัดการภัยพิบัติ(Disaster Management) เลยอดนึกถึงการนำเอาเทคโนโลยี Web 2.0 มาใช้ไม่ได้ โดยนำข้อเด่นเรื่องการแบ่งบันและเข้าถึงข้อมูลผ่านเครือข่ายอินเตอร์เน็ต รวมไปถึงการผสานเทคโนโลยีภูมิสารสนเทศเพื่อใช้ในการจัดการภัยพิบัติ วันนี้ผมจะมา review ซอฟต์แวร์ กรอบความคิด มาตรฐานและสถาปัตยกรรมของระบบ ที่เกี่ยวข้องกับ GeoWeb ที่สามารถนำมาประยุกต์ใช้ในการจัดการภัยพิบัติ ครอบคลุมกระบวนการหลักของการจัดการภัยพิบัติ ได้แก่ การป้องกัน, การเตรียมการรับมือ, การอพยพและช่วยเหลือ,การประเมินความเสียหาย และการบูรณะฟื้นฟู

1. Sensor Web Enablement

______Sensor Web Enablement เป็นกรอบความคิดการเข้าถึงและการบูรณาการระบบตรวจวัดเข้าด้วยกันผ่าน web technology แก้ปัญหาเรื่องของการทำงานร่วมกันของระบบ ตรวจวัด (Sensor) เนื่องจากเรามีระบบตรวจวัดที่มากมาย แต่ก็มีความแตกต่างกันไปตามโมเดลของเครื่องมือ รวมไปถึงหน่วยงานที่ดูแล การมีกรอบความคิดนี้เพื่อสร้างมาตรฐานที่ครอบคลุมปฏิบัติการของระบบตัววัดให้สามารถทำงานร่วมกัน และบูรณาการเข้าสู่ระบบสารสนเทศเพื่อให้เกิดการต่อยอดได้ ซึ่งสามารถนำมาประยุกต์ใช้ในงานด้านภัยพิบัติระบบป้องกันและเฝ้าระวังได้ การบูรณาการระบบตรวจวัดรวมตั้งแต่ประเภท in-situ sensor และ satellite observation sensor เช่น MSAT,MODIS,TRMM ที่ทำการตรวจวัดข้อมูลวิทยาศาสตร์ของโลกแบบมาตรส่วนเล็กแต่ครอบคลุมพื้นที่กว้างและยากต่อการเข้าถึง เช่น ข้อมูลความร้อนผิวดิน,ข้อมูลความเร็วและทิศทางลม ,ข้อมูลความชื้นในดิน,ข้อมูลอุณหภูมิ ,ข้อมูลปริมาณน้ำฝน เป็นต้น

ตัวอย่าง insitu sensor

ตัวอย่าง TRMM แสดงปริมาณน้ำฝนเฉลี่ยรายวัน

_______ Sensor Web Enablement ประกอบด้วยมาตรฐานต่างๆภายใต้ความร่วมมือของ OGC, OASIS, IEEE, ISO เช่น Sensor Observation Service, SensorML,Sensor Planning Service, Sensor Alert Service เป็นต้น ปัจจุบันมีซอฟต์แวร์ Opensource GIS ที่รองรับและสนับสนุนการทำงานบนกรอบความคิดนี้เช่น 52north,UMN Mapserver โดยการบูรณาการข้อมูลตรวจวัดจากหลายแหล่งสามารถนำมาสร้างระบบเตือนภัย(Warning System) และระบบติดตามเฝ้าระวังการเกิดภัยพิบัติได้

2. Spatial SMS Report

_____Spatial SMS Report เป็นระบบรายงานข้อมูลเชิงตำแหน่ง รวมกับข้อมูลรายละเอียดผ่านทาง ข้อความสั้น SMS บนเครือข่ายโทรศัพท์มือถือ GSM เป็นวิถีการที่สะดวกในการเข้าถึงข้อมูลจากพื้นที่ ประกอบกับปัจจุบัน โทรศัพท์มือถือมีการผนวกรวม GPS ซึ่งเป็นเครื่องมือในการระบุตำแหน่ง ดังนั้นหลายระบบที่ทำเรื่องการสำรวจหรือเก็บข้อมูลสนามด้วยมนุษย์จึงนำความสามารถนี้มาใช้ โดยการพัฒนาโปรแกรมประยุกต์ที่สามารถทำงานบนโทรศัพท์มือถือขึ้นมาเพื่อเก็บข้อมูล และดำเนินการส่งข้อมูลผ่านทางข้อความสั้น SMS ไปยังแม่ข่าย

– GeoChat

_____ระบบการติดต่อสื่อสารและรายงานข้อมูลแบบกลุ่มผ่าน SMS ,email,twitter โดยผู้ใช้สามารถส่งข้อมูลตำแหน่งและข้อมูลรายงานสถานะการณ์ผ่านรูปแบบคำสั่งบนข้อความสั้น (SMS) เข้ามายังส่วนกลางและเผยแพร่ข้อมูลไปยังเพื่อนหรือสมาชิกในกลุ่มได้ ข้อมูลจะสามารถแสดงผลในรูปแบบแผนที่ รองรับรูปแบบการเผยแพร่ข้อมูลเชิงตำแหน่งแบบ GeoRss และ KML รวมถึงการเผยแพร่ในรูปแบบรายงานและส่งไปยัง social network ได้การระบุตำแหน่งทำได้ผ่าน GPS,Geolocation API หรือผ่านการระบุ Geocode name เมืองไทยมีการใช้ในการรายงานข้อมูลบนระบบเตือนภัยควบคุมโรค ของกระทรวงสาธารณสุข โดย openchat เป็น opensource project ท่านสามารถดาวน์โหลดโปรแกรมเพื่อนำมาพัฒนาระบบเตือนภัยได้จาก http://code.google.com/p/geochat/

-GeoSMS

_____GeoSMS เป็นโปรโตคอลมาตรฐานของ OGC สำหรับการรับ ส่งข้อมูลตำแหน่งในรูปแบบการเข้ารหัส บนบริการข้อความสั้น(Short message Service ) SMS ผ่านมือถือ เพื่อใช้รายงานข้อมูลตำแหน่ง ณ เวลาต่างๆ ร่วมกับข้อมูลเชิงบรรยาย โดยโปรโตคอลมาตรฐานนี้ช่วยเรื่องการรับส่งข้อมูลตำแหน่งบน SMS ซึ่งไม่ยึดติดกับ platform ของมือถือทำให้ผู้ใช้ทั่วไปสามารถมีส่วนร่วมในการส่งข้อมูลได้ผ่านมือถือทุกยี่ห้อ ตัวอย่างสามารถนำมาประยุกต์ใช้ในงานเฝ้าระวังและติดตาม โดยผู้ใช้ส่งข้อมูลและตำแหน่งผ่าน SMS เช่นการให้ผู้ใช้อ่านข้อมูลระดับน้ำจากไม้วัดระดับน้ำ หรืออ่านค่าปริมาณน้ำฝนจากกระบอกตวง แล้วรายงานผ่านผ่าน SMS มายัง SMS Server Gateway เพื่อทำการประมวลผลในรูปแบบรายงาน กราฟและค่าสถิติ รวมถึงการวิเคราะห์เชิงตำแหน่งต่อไป ศึกษารายละเอียดได้ที่ http://www.opengeospatial.org/pressroom/pressreleases/1251


ตัวอย่าง โปรโตคอล GeoSMS

GeoSMS/Version Num;Latitude;Longitude;Format Type;Data Section

GeoSMS/2;2504.8015,N;12133.9766,E;B;

หรือ

GeoSMS/2;2230.978,N;12123.566,E;E;TOWING_SERVICE

ตัวอย่างข้อมูลตำแหน่งและข้อมูลบรรยายสามารถนำข้อมูลมาสร้างเป็นระบบเฝ้าระวังได้

_____ยังมีต่อนะครับ ตอนต่อไปจะมาพูดถึงเทคโนโลยีที่สามารถนำมาใช้ในการจัดการและรับมือกับภัยพิบัติต่อไป เช่น ระบบเก็บข้อมูลสนาม ,Opendatakit, Open WebGIS Framework และ Volunteer Map (OSM)